Những giọt nước mắt của "Torito" và chiếc áo cầu vồng lỡ hẹn

Trên vỉa hè sau vạch đích, chiếc xe đạp nằm nghiêng, bánh trước vẫn quay chậm như một nhịp thở cuối. Cách đó vài bước, một chàng trai trẻ ngồi sụp xuống, gương mặt vùi vào hai bàn tay còn đeo găng, và nước mắt cứ chảy qua kẽ ngón. Không ai dám đến gần. Đội ngũ y tế đứng lùi lại phía sau. Người hâm mộ gọi anh bằng cái tên trìu mến "Torito" — chú bò tót nhỏ — nhưng trong khoảnh khắc ấy, trước ống kính, chú bò tót chỉ còn là một cậu bé Mexico vừa đánh rơi điều mình hằng ao ước.

Tôi đã ngồi rất lâu trước đoạn phim ấy. Bánh xe lăn qua tuổi tôi, và tôi chép lại bằng vần. Đây không phải một trận bóng, nhưng nỗi đau của người về đích không như mong đợi thì giống nhau đến lạ — dù đó là một cầu thủ gục xuống giữa vòng cấm hay một tay đua ngồi bệt bên vệ đường. Isaac del Toro cán đích ở vị trí thứ năm tại vòng đua xe đạp thế giới đường trường, sau 6 giờ 17 phút 18 giây trên yên xe. Một con số nghe qua tưởng chỉ là thứ hạng; với người trong cuộc, nó là lằn ranh giữa tất cả và không gì cả.

Cuộc đua diễn ra trong một ngày, nhưng không phải ngày như mọi ngày. Đây là vòng đua vô địch thế giới — nơi các tay đua khoác áo đội tuyển quốc gia chứ không phải màu áo đội thương mại, và nơi duy nhất trong năm mà danh hiệu vô địch được khắc lên một chiếc áo kẻ sọc nhiều màu: chiếc áo cầu vồng. Trường đua kéo dài hơn sáu tiếng đồng hồ, nghiền nát mọi khoảng cách giữa người tập luyện đủ và người tập luyện thừa, giữa kẻ giữ được vị trí và kẻ đánh mất nó ở những kilomet cuối.

Del Toro cán đích thứ năm, kém người vô địch Brandon McNulty (Mỹ) 14 giây. Phía sau lần lượt là Michael Matthews (Úc) về nhì và Mathieu van der Poel (Hà Lan) về ba, cùng Quinn Simmons (Mỹ) trong nhóm dẫn đầu. Nhìn lướt qua danh sách ấy là hiểu tính chất của cuộc đua: nơi vạch đích, ba phong cách hoàn toàn khác nhau cùng hiện diện — McNulty với kiểu người bền bỉ như một cỗ máy, Matthews với nước rút thuần túy, van der Poel với sức bùng nổ của một tay đua tấn công. Sự hiện diện của ba kiểu người ấy trong cùng một nhóm nhỏ cho thấy chặng đua quyết định không phải là một màn nước rút đông đảo, mà là một cuộc thanh lọc, nơi ai còn trụ lại được và ai chọn đúng bánh xe để bám vào.

Cần nói thêm một chi tiết dễ bị bỏ qua: cả del Toro và McNulty đều thuộc biên chế đội đua thương mại UAE Team Emirates XRG. Trong làng đua xe, một chiếc áo đội tuyển và một chiếc áo đội thương mại có thể nằm trên hai vai khác nhau, và câu chuyện đôi khi phức tạp hơn một trận đấu đơn thuần.

Nếu chỉ nhìn bảng kết quả, người ta dễ kết luận đây là một thất bại. Nhưng cách cậu ấy đua lại kể một câu chuyện khác. Muốn trụ được đến phút cuối của một cuộc đua dài hơn sáu tiếng, tay đua phải sở hữu nền tảng sức bền phi thường — thứ mà giới chuyên môn gọi là khả năng chịu đựng. Cả một mùa giải, rất nhiều người tài năng bị đào thải chỉ ở nửa sau chặng, không phải vì chậm mà vì không giữ nổi vị trí khi guồng đua tăng tốc. Del Toro giữ được. Cậu ở trong nhóm quyết định cho đến những kilomet cuối cùng, và chỉ thua người vô địch 14 giây sau hơn sáu tiếng đồng hồ. Đó là nền tảng thể lực của người thuộc nhóm đầu.

Vấn đề nằm ở đoạn cuối. Chính del Toro thừa nhận, trong phát biểu được ESPN dẫn lại: "có lẽ ở khâu nước rút tôi đã phải đặt mình vào vị trí tốt hơn". Đây là một lời tự thú quan trọng hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó. Cậu không thừa nhận mình yếu thể lực, không đổ lỗi cho gió hay cho đồng đội — cậu chỉ ra đúng một kỹ năng cụ thể: định vị trong đoạn quyết định. Trong đoạn nước rút cuối, khoảng cách giữa huy chương và vị trí thứ năm không được tạo bởi đôi chân, mà bởi trí óc: chọn bánh xe nào để bám, tạt sang trái hay sang phải, chui vào khoảng trống nào giữa một rừng vai áo.

Nghe thì nhỏ, nhưng đây là dạng thiếu hụt quý giá nhất mà một tay đua trẻ có thể có — bởi vì kỹ năng định vị có thể huấn luyện được, còn khả năng chịu đựng sáu tiếng trên yên thì hoặc có, hoặc không. Nói cách khác, del Toro đã có thứ khó nhất, và đang thiếu thứ dễ sửa hơn. Một người về đích trong nhóm tranh huy chương đến tận những giây cuối cùng của một chặng đua dài như vậy đã tự chứng minh mình thuộc về nơi ấy. Ánh mắt của tôi — sau nhiều năm ngồi nhìn những cuộc đua như thế này — luôn dừng lại ở khoảng cách cuối cùng ấy, chứ không phải ở bảng xếp hạng.

Có một điều mà mọi bảng thống kê, mọi con số phân tích, không bao giờ đo được: áp lực của một mục tiêu duy nhất. Trong đoạn phỏng vấn, del Toro kể lại rằng đội không nói gì với cậu ngoài việc giành chiếc áo cầu vồng, rằng đó là tinh thần của cả nhóm. Khi cả tập thể cùng đặt cược vào một kết quả nhị phân — thắng hoặc không — thì một vị trí thứ năm khách quan đáng tự hào lại bị cảm nhận như một sự trắng tay. Nước mắt của cậu không phải là nước mắt của kẻ thua cuộc; nó là nước mắt của người đã đặt cược tất cả vào một giấc mơ và chỉ thiếu một đoạn đường ngắn để chạm vào nó.

Điều mà ký ức tập thể của người hâm mộ sẽ bỏ qua chính là chỗ này. Trong vài ngày, cả làng đua sẽ nói về hình ảnh một cậu bé Mexico khóc trên vỉa hè, và phần lớn sẽ xem đó là câu chuyện buồn của kẻ về đích thứ năm. Nhưng hãy thử nhìn lại: một tay đua trẻ, xuất thân từ Ensenada, bang Baja California, đứng trong top 5 của giải vô địch thế giới, ở chặng đua khắc nghiệt nhất mùa, chỉ kém nhà vô địch 14 giây. Nếu đọc con số ấy bằng cái đầu lạnh, ta thấy đó không phải bi kịch, mà là lời khai sinh của một ứng viên áo cầu vồng trong tương lai.

Điểm mù thứ hai nằm ở chính cái cách câu chuyện được kể. Truyền thông chọn đăng hình giọt nước mắt, gọi đó là một trong những hình ảnh giàu cảm xúc nhất, đặt nickname "Torito" lên báo. Cảm xúc bán được sự chú ý. Nhưng cảm xúc cũng có thể đẩy kỳ vọng của người hâm mộ lên cao hơn mức một chàng trai trẻ có thể gánh đều đặn. Tiếng vỗ tay bên vệ đường, tôi nghe rõ hơn cả tiếng gió. Khi ngồi xem lại những thước phim ấy, tôi tự hỏi: phải chăng phần thật nhất của thể thao hiện ra ở khoảnh khắc đẹp nhất thì dễ, còn ở lúc thất vọng nhất thì không?

Và còn một chỗ cần cẩn trọng. Những câu chuyện quanh chặng đua này có vài chi tiết nên được kiểm chứng độc lập — địa điểm thi đấu được mô tả mơ hồ, thứ tự trên bục, khoảng cách giữa người nhất và người thứ năm. Trước khi trích dẫn, tôi vẫn giữ thói quen cũ: đối chiếu ít nhất ba nguồn. Bởi vì sự thật của một chặng đua không nằm ở hình ảnh lan truyền nhanh nhất, mà ở con số có thể kiểm chứng. Với một tay đua trẻ đang lên như del Toro, điều đáng tin nhất không phải giọt nước mắt, mà là chặng đường phía trước cậu ấy sẽ đi tiếp.

Những kilomet cuối là món nợ tôi nợ thời gian, đêm nào cũng phải trả. Giấc mơ không tính bằng đơn vị mét hay giây, nhưng đôi khi nó bị quyết định bằng đúng một khoảng ngắn ở cuối con đường. Chiếc áo cầu vồng năm nay không về với chàng bò tót nhỏ. Nhưng điều tôi giữ lại, sau mọi thứ, là một câu hỏi không cần trả lời ngay: liệu ta có dám chọn đúng một mục tiêu, và khóc vì nó, thay vì bằng lòng với một thứ hạng an toàn giữa đám đông?